İçeriğe geç

Yeni3 Aylık Alımlarda Ek %20 İndirim! 🎉VDS sunucunu 3 aylık al, sepette ek %20 indirimden yararlan!

Blog

Barındırma altyapınızı yöneten ekipten eğitimler, rehberler, ürün haberleri ve mühendislik içgörüleri.

Rehber

3-2-1 Yedekleme Kuralı Nedir? Verilerinizi Nasıl Korursunuz?

18 Kasım 2026 8 dk okuma
Bu yazıyı paylaş

Okuma süresi: yaklaşık 10 dakika · Seviye: Başlangıç – Orta · Konu: Veri yedekleme ve felaket kurtarma

Bir disk arızası, yanlışlıkla silinen bir klasör ya da fidye yazılımı saldırısı, yıllarca biriktirdiğiniz verileri dakikalar içinde yok edebilir. Bu tür durumlara karşı en çok önerilen ve en kolay uygulanan yöntem 3-2-1 yedekleme kuralıdır.

Bu rehberde 3-2-1 kuralının ne anlama geldiğini, neden işe yaradığını, sunucular ve web siteleri için nasıl uygulanacağını, günümüzde öne çıkan 3-2-1-1-0 yaklaşımını ve yedeklemede en sık yapılan hataları anlatıyoruz.

Kısa cevap

3-2-1 yedekleme kuralı, verilerinizin en az 3 kopyasını tutmanızı, bu kopyaları 2 farklı depolama türünde saklamanızı ve bunlardan 1 tanesini farklı bir fiziksel konumda (başka bir veri merkezi, bulut depolama vb.) bulundurmanızı söyler. Böylece tek bir disk arızası, tek bir sunucu sorunu veya tek bir lokasyondaki felaket verilerinizin tamamını kaybetmenize yol açmaz.

Bölüm 1

3-2-1 Yedekleme Kuralı Nedir?

Kural, fotoğrafçı Peter Krogh'un dijital arşivler için önerdiği bir yöntem olarak yaygınlaştı ve bugün sunucu, web sitesi ve kurumsal veri yedeklemesinde temel bir standart haline geldi. Üç rakam üç ayrı riske karşılık gelir:

3

Verinin en az üç kopyası

Çalışan (canlı) veriniz ve buna ek olarak en az iki yedek. Tek bir yedeğe güvenmek, o yedeğin bozuk ya da eksik çıkması durumunda sizi korumasız bırakır.

2

İki farklı depolama türü

Kopyaları aynı türde ve aynı cihazda tutmayın. Örneğin sunucunun kendi diski ve ayrı bir yedekleme sunucusu, NAS cihazı, harici disk ya da nesne depolama (object storage) gibi farklı ortamlar kullanın.

1

Bir kopya farklı konumda

Yedeklerden en az biri, canlı verinin bulunduğu binadan veya veri merkezinden fiziksel olarak uzakta olmalıdır. Yangın, su baskını, elektrik sorunu ya da hırsızlık gibi lokasyon kaynaklı felaketler ancak böyle atlatılır.

Bölüm 2

Neden İşe Yarar?

3-2-1 kuralının gücü, kopyaların aynı anda aynı sebepten kaybolma ihtimalini en aza indirmesinden gelir. Aşağıdaki tablo farklı senaryolarda hangi kopyanın sizi kurtardığını gösterir:

Senaryo Etkilenen Sizi kurtaran kopya
Disk arızası Canlı veri Aynı sunucudaki farklı disk veya yerel yedek
Yanlışlıkla silme / hatalı güncelleme Canlı veri Önceki tarihli yerel yedek
Sunucunun tamamen çökmesi Canlı veri ve aynı sunucudaki yedekler Ayrı cihazdaki veya uzak lokasyondaki yedek
Fidye yazılımı Erişilebilen tüm kopyalar Çevrim dışı veya değiştirilemez (immutable) uzak yedek
Veri merkezi kaynaklı felaket Aynı lokasyondaki her şey Farklı lokasyondaki yedek
Uyarı: RAID yedek değildir

RAID 1 veya RAID 10 gibi yapılar bir diskin arızalanmasına karşı hizmetin çalışmaya devam etmesini sağlar; ancak silinen bir dosya veya şifrelenen bir veri, aynı anda tüm disklere yansır. RAID'i erişilebilirlik için, yedeği ise geri dönüş için kullanın.

Bölüm 3

Sunucu ve Web Sitesi İçin Örnek Senaryo

Bir e-ticaret sitesini VDS sunucu üzerinde çalıştırdığınızı düşünelim. 3-2-1 kuralını şu şekilde uygulayabilirsiniz:

  1. Kopya 1 – Canlı veri: Sunucudaki web dosyaları ve veritabanı.
  2. Kopya 2 – Yerel yedek: Her gece alınan veritabanı dökümü ve dosya arşivi, sunucuda ayrı bir dizinde veya ek bir diskte 7 gün saklanır. Hızlı geri dönüş için idealdir.
  3. Kopya 3 – Uzak yedek: Aynı yedekler şifrelenerek farklı bir veri merkezindeki yedekleme sunucusuna veya S3 uyumlu nesne depolamaya gönderilir ve 30 gün saklanır.

Bu yapıda canlı veri ve yerel yedek aynı sunucuda olduğu için sunucu tamamen kaybedilirse uzak yedek devreye girer. Kurumsal verileri ofisteki fiziksel bir sunucuda tutuyorsanız, bu sunucunun bir kopyasını veri merkezine taşımanın avantajlarını fiziksel sunucu ofiste mi, veri merkezinde mi yazımızda ele aldık.

Bilgi: Hosting panelindeki yedekler

Hosting firmanızın aldığı otomatik yedekler değerli bir güvenlik katmanıdır ama tek başına 3-2-1 sağlamaz; çünkü çoğu zaman aynı sağlayıcının altyapısında tutulurlar. cPanel kullanıyorsanız Yedekleme bölümünden düzenli olarak tam yedek alıp kendi bilgisayarınıza veya bulut depolamanıza indirmeniz iyi bir başlangıçtır. Panel kullanımı için cPanel temel kullanım rehberimize göz atabilirsiniz.

Bölüm 4

3-2-1-1-0: Fidye Yazılımı Çağında Güncel Yaklaşım

Fidye yazılımları artık yalnızca canlı veriyi değil, ağdan erişebildikleri yedekleri de şifreliyor veya siliyor. Bu nedenle 3-2-1 kuralı iki ek maddeyle genişletildi:

  • +1 çevrim dışı veya değiştirilemez kopya: En az bir yedek ya ağdan fiziksel olarak ayrılmış (air-gapped) olmalı ya da belirli bir süre boyunca silinemeyecek / değiştirilemeyecek (immutable, object lock) şekilde saklanmalıdır.
  • 0 hata: Yedekler düzenli olarak geri yükleme testinden geçirilmeli ve doğrulama hatası olmadığından emin olunmalıdır. Geri yüklenemeyen bir yedek, hiç alınmamış bir yedekle aynıdır.
İpucu: Yedek sunucusuna erişimi kısıtlayın

Yedeklerin gönderildiği sunucuya canlı sunucudan yalnızca yazma (append-only) yetkisi olan ayrı bir kullanıcıyla bağlanın. Böylece canlı sunucu ele geçirilse bile saldırgan eski yedekleri silemez. Yedek erişim bilgilerini de canlı sunucuda düz metin olarak saklamayın.

Bölüm 5

Tam, Artımlı ve Fark Yedekleme

3-2-1 kuralı nereye ve kaç kopya sorusunu cevaplar; yedeğin nasıl alınacağı ise yedekleme türüne bağlıdır:

Tür Ne yedeklenir? Avantaj Dezavantaj
Tam (full) Tüm veriler Geri yükleme en basit ve hızlı yöntemdir En fazla alanı ve süreyi gerektirir
Artımlı (incremental) Son yedekten bu yana değişenler Hızlıdır, az yer kaplar Geri yüklemede tüm zincir gerekir
Fark (differential) Son tam yedekten bu yana değişenler Geri yüklemede tam yedek + son fark yeterlidir Zamanla boyutu büyür

Yaygın bir strateji, haftada bir tam yedek ve diğer günlerde artımlı yedek almaktır. restic, BorgBackup gibi modern araçlar ise veriyi tekilleştirerek (deduplication) her yedeği tam yedek gibi geri yüklenebilir tutarken yalnızca değişen blokları gönderir.

Bölüm 6

Linux Sunucuda Uzak Yedek Örneği

Aşağıdaki örnek, bir MySQL / MariaDB veritabanını ve web dizinini her gece yedekleyip SSH üzerinden uzak bir yedekleme sunucusuna gönderen basit bir yapıyı gösterir. Komutlar Ubuntu ve Debian tabanlı sistemlerde çalışır; sunucunun ilk güvenlik ayarları için Ubuntu VDS ilk kurulum ayarları yazımıza göz atabilirsiniz.

/root/yedek.sh
#!/bin/bash
set -e
TARIH=$(date +%F)
HEDEF=/yedek/$TARIH
mkdir -p "$HEDEF"

# 1) Veritabanı dökümü
mysqldump --single-transaction --all-databases | gzip > "$HEDEF/db.sql.gz"

# 2) Web dosyaları
tar -czf "$HEDEF/www.tar.gz" /var/www

# 3) Uzak sunucuya gönder (farklı lokasyon)
rsync -az "$HEDEF" [email protected]:/arsiv/

# 4) 7 günden eski yerel yedekleri temizle
find /yedek -mindepth 1 -maxdepth 1 -type d -mtime +7 -exec rm -rf {} +
Her gece 03:00'te çalıştırmak için (crontab -e)
0 3 * * * /root/yedek.sh >> /var/log/yedek.log 2>&1

Bu yapıda yerel yedekler hızlı geri dönüş için 7 gün tutulur, uzak sunucudaki saklama süresi ise ayrıca belirlenir. Hassas veriler için yedekleri göndermeden önce şifrelemeyi veya restic gibi şifrelemeyi kendiliğinden yapan bir araç kullanmayı tercih edin.

Bölüm 7

Yedeklemede Sık Yapılan Hatalar

  • ✓ Yedeği aynı sunucuda tutmak: Sunucu kaybedildiğinde yedek de kaybolur.
  • ✓ Geri yükleme testi yapmamak: En az ayda bir, yedeği ayrı bir ortama geri yükleyip sitenin açıldığını doğrulayın.
  • ✓ Veritabanını unutmak: Yalnızca dosyaları yedeklemek, dinamik sitelerde içeriklerin ve siparişlerin kaybolmasına yol açar.
  • ✓ Çalışan veritabanının dosyalarını kopyalamak: Tutarlı bir yedek için mysqldump --single-transaction veya veritabanının kendi yedekleme aracını kullanın.
  • ✓ Yedeklerin başarısız olduğunu fark etmemek: Yedek betiğinin sonucunu e-posta veya izleme aracıyla bildirin; sessizce duran bir cron işi aylarca fark edilmeyebilir.
  • ✓ Saklama süresini çok kısa tutmak: Bir sorun ancak günler sonra fark edilirse, tüm yedekler zaten bozuk veriyi içeriyor olabilir.
Bölüm 8

Sık Sorulan Sorular

3-2-1 kuralı küçük işletmeler için de gerekli mi?

Evet. Küçük işletmeler için veri kaybı çoğu zaman daha yıkıcıdır. Kural pahalı bir altyapı gerektirmez; sunucudaki yerel yedek, harici bir disk ve bir bulut depolama hesabı bile 3-2-1'i sağlamaya yeter.

Bulut depolama tek başına yeterli mi?

Hayır. Bulut depolama iyi bir uzak kopyadır ama tek kopya olarak kullanıldığında hesap erişiminin kaybedilmesi, yanlış senkronizasyon veya silme işlemleri gibi risklere açıktır. Senkronizasyon servisleri, silinen dosyayı yedeklerden de silebilir.

Ne sıklıkla yedek almalıyım?

Kaybetmeyi göze alabileceğiniz veri miktarına göre karar verin. Günde çok sayıda sipariş alan bir e-ticaret sitesi için saatlik veritabanı yedeği gerekebilirken, nadiren güncellenen kurumsal bir site için günlük yedek yeterlidir.

Yedekleri ne kadar süre saklamalıyım?

Genel bir başlangıç noktası 7 günlük günlük, 4 haftalık haftalık ve birkaç aylık aylık yedektir. Yasal saklama yükümlülüğü olan veriler için ilgili mevzuatı ayrıca kontrol edin.

Snapshot ile yedek aynı şey mi?

Tam olarak değil. Snapshot, sunucunun belirli bir andaki diskinin kopyasıdır ve hızlı geri dönüş için çok kullanışlıdır; ancak çoğunlukla aynı altyapıda tutulur. 3-2-1 için snapshot'ı, farklı konumdaki bağımsız yedeklerle birlikte kullanın.

Bölüm 9

Sonuç

3-2-1 yedekleme kuralı; üç kopya, iki farklı depolama türü ve bir uzak kopya ile verilerinizi tek bir hata noktasına bağlı olmaktan kurtarır. Buna çevrim dışı veya değiştirilemez bir kopya ve düzenli geri yükleme testleri eklediğinizde fidye yazılımı dahil en yaygın veri kaybı senaryolarına karşı güçlü bir koruma elde edersiniz. En iyi yedekleme planı, bugün başlayıp düzenli olarak test ettiğiniz plandır.

Yedekleme Planınızı Kendi Sunucunuzda Kurun

Netiyo VDS ve dedicated sunucuları, Türkiye lokasyonlu altyapıda tam root / yönetici erişimiyle sunulur. restic, BorgBackup veya rsync ile kendi yedekleme düzeninizi kurabilir, ayrı bir sunucuyu yedek hedefi olarak kullanabilirsiniz. Fiziksel cihazlarınız için sunucu barındırma seçeneklerimizi de inceleyebilirsiniz.

VDS Sunucu Paketlerini İncele
Hiçbir Yazıyı Kaçırmayın

En yeni eğitim, rehber ve ürün haberlerini gelen kutunuzda alın.

Bülten aboneliğiniz alındı.